Menu

POZNAJ/PRZECZYTAJ/POKOCHAJ

003. Norma postępowania i Norma prawna




Witam Was Drodzy Czytelnicy czas na pierwszy post z zakresu prawa. Zaczniemy od samych podstaw, a więc od normy.

Moje przykłady będą niedorzeczne, aby łatwiej było je zrozumieć, przynajmniej mam taką nadzieję. 

Zacznijmy od pojęcia „normy”, które jest niezwykle szerokie. Sama norma jest po prostu jakąś zasadą, ale w prawie rozróżnianych jest jej wiele rodzajów.


Norma postępowania składa się z trzech elementów, a o to i one :

  1. Określenie adresata.
Kto jest adresatem normy?
Adresatem normy jest osoba, której nakazuje/zakazuje określone postępowanie, a więc zachowanie się w jakiś konkretny sposób.

Adresata w normie można wskazać na dwa sposoby :
  • indywidualnie (norma indywidualna)
np. Joannie Nowak nakazuje się codziennie pić jedną filiżankę kawy.
Oznacza to, że dla tej normy istnieje TYLKO jeden adresat. W naszym przykładzie konkretnej Joannie Nowak, mającej granatowy beret, rude włosy, piwne oczy, jeansy, pasiastą koszulkę i czerwone baleriny nakazujemy pić jedną filiżankę kawy dziennie.
  • rodzajowo (norma generalna)
np. Osobom pełnoletnim nakazuje się picie jednej filiżanki kawy dziennie.
Norma generalna ma wielu adresatów, w końcu „osób pełnoletnich” w Polsce jest naprawdę sporo. Nie nakazujemy już pić jednej filiżanki kawy dziennie konkretnej Joannie Nowak, a wszystkim osobom pełnoletnim. Norma generalna może mieć jednak jednego adresata! Załóżmy, że norma brzmi tak :
Nakazuje się codziennie pić jedną filiżankę kawy osobom o rudych włosach.
Załóżmy, że nasza Joanna Nowak jest jedyną osobą w Polsce, która posiada rude włosy. I tak chociaż mamy normę generalną, istnieje dla niej TYLKO jeden adresat, co nie oznacza, że za jakiś czas nie pojawi się kolejna osoba o rudych włosach. 
Co więcej dla takiej normy może nie być w ogóle adresata w danym momencie, co nie oznacza, że nie pojawi się później. 
np. Zabrania się picia więcej niż jednej filiżanki kawy dziennie.
Jeśli wszyscy, przestrzegając prawa piją jedną filiżankę kawy dziennie, nasza norma nie ma adresata. Nie oznacza to jednak, że za jakiś czas ktoś nie postanowi naruszyć normy i nie wypije np. dwóch filiżanek kawy w ciągu jednego dnia.

  1. Określenie okoliczności.
Normy wyznaczają przyszłe okoliczności, w których znajdą zastosowanie, a więc zostaną spełnione czy zrealizowane.
np. Nakazuje się podczas schodzenia ze schodów zachować szczególną ostrożność.
Norma ta znajdzie zastosowanie, kiedy adresat normy będzie chciał zejść ze schodów. Będzie musiał wtedy zachować szczególną ostrożność. 
Norma ta nie znajdzie zastosowania kiedy, nie będzie osoby, która będzie chciała zejść po schodach lub gdy nie będzie samych schodów. 

W tej grupie warto wyróżnić dwie normy :
a) konkretną
b) abstrakcyjną
„Schodzenie ze schodów” jest zachowaniem powtarzalnym, a więc jest zachowaniem jakiegoś określonego rodzaju. A więc nasza norma : Nakazuje się podczas schodzenia ze schodów zachować szczególną ostrożność. Będzie normą abstrakcyjną. Natomiast zachowanie jednorazowe, niepowtarzalne, a więc np. Oddaj dług za kupiony kapelusz, będzie już normą konkretną.

  1. Nakaz/zakaz zachowanie się.
Norma postępowania może mieć różną postać słowną, co oznacza, że może być sformułowana na kilka różnych sposobów, i tak mamy :

  • normę postępowania sformułowaną przy użyciu trybu rozkazującego1
np. Nie jedz tego.
Dzięki formie rozkazującej normodawca – a więc osoba, która stworzyła dane przepisy, zwraca się do nas w sposób bezpośredni.

  • normę postępowania sformułowaną w trybie warunkowym2
Taką normę buduje się za pomocą schematu :
„Jeżeli podmiot A mający cechy C znajdzie się w okolicznościach W, to powinien czynić Z”.2
np. Jeżeli ktoś ma czapkę-pandę i zamierza zjeść ciasto, powinien najpierw ją ściągnąć.
Nasz przykład wpasowuje się w podany wyżej schemat :
A – ktoś 
C – z czapką-pandą
W – zamierza zjeść ciasto
Z – powinien ją ściągnąć

  • norma może mieć również postać kategoryczną3
Tą normę również budujemy na podstawie schematu :
„Każdy, kto jest A i ma cechy C, w okolicznościach W powinien czynić Z”.3
np. Każdy, kto ma czapkę-pandę i zamierza zjeść ciasto, powinien najpierw ją ściągnąć.
A – ktoś
C – z czapką-pandą
W – zamierza zjeść ciasto
Z – powinien ją ściągnąć

Idąc dalej...

Pojęcie „normy prawnej” jest pojęciem szerszym niż „norma postępowania”. Normą prawną jest bowiem norma postępowania – tak ta sama, którą już poznaliście! [003. Norma postępowania]. Normę prawną faktycznie możemy nazwać normą postępowania jednak musi zostać uznana lub ustanowiona przez upoważniony organ państwa.
Nasza kultura prawna wychodzi z założenia, że skoro adresatów normy należy traktować jednakowo, nie można ich wyróżniać imiennie, to normy powinny być generalne. Podobnie nie warto jest ustanawiać norm wyznaczających jedno, niepowtarzalne zachowanie, dlatego tworzy się głównie normy abstrakcyjne.
Myślę, że to jest już dla Was proste, prawda?
Przejdźmy więc do rzeczy trudniejszych.


Jeśli chodzi o samą budowę normy prawnej koncepcji jest kilka, zrozumienie ich przysparza jednak sporo trudności.
W tradycyjnym prawoznawstwie przeważał pogląd trójczłonowej budowy normy prawnej. Według niej norma prawna składa się z trzech elementów : hipotezy, dyspozycji, sankcji.1
Jednak koncepcja ta nie jest do końca doskonała, dlatego postaram się Wam Drodzy Czytelnicy wyjaśnić koncepcję, norm sprzężonych, prof. Landego, która była reakcją na wskazywane błędy w koncepcji trójczłonowej.
Prof. Lande wprowadził nam dwa pojęcia, na których oparta została jego teoria :


Normą sankcjonowaną jest znana nam już norma postępowania, która musi posiadać ten wymóg, że została ustanowiona lub uznana przez upoważniony organ państwa. Jest to norma, która wyznacza określonemu podmiotowi (adresatowi) w określonych okolicznościach zachować się w określony sposób.
Przykład już nam znany :
Zabrania się picia więcej niż jednej filiżanki kawy dziennie.
Jak sami pewnie zauważyliście Moi Drodzy Czytelnicy jest to norma postępowania, a nie norma sankcjonowana. Aby stała się normą sankcjonowaną w naszym systemie prawa musiałaby istnieć dla niej norma sankcjonująca, i to właśnie zakłada koncepcja prof. Landego. Jak już wywnioskowaliście norma sankcjonowana jest związana, tudzież połączona (sprzężona) z normą sankcjonującą!
Norma sankcjonująca określonym adresatom z normy sankcjonowanej, wymierza karę (sankcję) za niezrealizowanie nakazu/zakazu zawartego w normie sankcjonowanej, jednak tylko pod warunkiem, że znalazła ona zastosowanie, a więc znalazła się osoba, która nie wywiązała się z zawartego w niej obowiązku.
Trochę zagmatwane?
Spokojnie, wróćmy do naszego przykładu, w zasadzie troszkę zmodyfikowanego.


Adresatem normy sankcjonowanej jest osoba, która pije kawę.
Zabrania jej się picia więcej niż jednej filiżanki kawy dziennie.
Jeśli wypije przykładowo dwie kawy, będzie podlegała karze grzywny z normy sankcjonującej.
Norma sankcjonowana : Zabrania się picia więcej niż jednej filiżanki kawy dziennie.
Norma sankcjonowana : Kto wypija więcej niż jedną filiżankę kawy dziennie, podlega karze grzywny.

Teraz lepiej?
Jeśli nie jesteście jeszcze do końca pewni czy to rozumiecie koncepcję norm sprzężonych, spróbujcie w poniższym przepisie wskazać normę sankcjonowaną i sankcjonującą.

Przepis I
Art. 148. § 1. Kto zabija człowieka, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 8, karze 25 lat pozbawienia wolności albo karze dożywotniego pozbawienia wolności.
Norma sankcjonowana : Każdemu człowiekowi, w każdych okolicznościach, zabrania się zabić człowieka.
Norma sankcjonująca : Podmiotowi (nieokreślonemu) każdemu, kto zabił, wymierzyć karę.
Kodeks Karny

Mam nadzieję, że udało wam się poprawnie rozwiązać poniższe przykłady. Jeśli zrozumienie tego zajęło Wam trochę dłużej czasu, nie przejmujcie się. Jest to naprawdę bardzo skomplikowane zagadnienie.

Niestety w koncepcji prof. Landego również wskazuje się na pewne niedopatrzenie. Musimy pamiętać, że w prawie istnieją normy, które nie wymierzają żadnych sankcji.
Taką normę nazywamy Lex imperfecta. Prof. Wronkowska w swoim podręczniku podaje taką o to definicję : „Jest to norma, która jakiemuś adresatowi w określonych okolicznościach wyznacza obowiązek określonego postępowania, ale za niezrealizowanie tego obowiązku prawodawca nie przewiduje wymierzenia sankcji, np. norma nakazująca małżonkom dochowanie wierności.”2
Wyobraźcie sobie jaki świat byłby interesujący, gdyby za zdradzenie swojego małżonka/małżonki groziła jakaś sankcja, np. pozbawienie wolności, ciekawa jestem czy starczyłoby miejsc w więzieniach.
Pomijając ten fakt, prawodawca nakazuje małżonkom aby dochowali sobie wierności, nic w tym dziwnego, na tym między innymi polega instytucja małżeństwa. Co prawda zdrada często krzywdzi drugiego małżonka jednak każdy z nas ma wolną wolę, dlatego między innymi istnieje instytucja rozwodu. W każdym bądź razie prawodawca nie może nikomu wymierzyć kary za zdradę.

No cóż ten post był zapewne trudniejszy w odbiorze, jednak mam nadzieję, że mimo wszystko udało Wam się nadążyć. Jeśli macie jakieś pytania, to śmiało, postaram się na nie odpowiedzieć.


--------------------------------------------------------------------
BIBLIOTECZKA
    S. Wronkowska „Podstawowe pojęcia prawa i prawoznawstwa”
--------------------------------------------------------------------

ŹRÓDŁA
S. Wronkowska „Podstawowe pojęcia prawa i prawoznawstwa”, Poznań 2005, Ars boni et aequi, Rozdział I : Normy prawne. Rodzaje norm prawnych :
1 – str. 18
2 – str. 19
    S. Wronkowska „Podstawowe pojęcia prawa i prawoznawstwa”, Poznań 2005, Ars boni et aequi, Rozdział I : Normy postępowania :
    1 – str. 14
    2 – str. 15
    3 – str. 15

Brak komentarzy :

Prześlij komentarz

Dziękuję za podzielenie się swoją opinią.
Postaram się jak najszybciej odpowiedzieć :)

RECENZJE Z PAZUREM © 2015. Wszelkie prawa zastrzeżone. Szablon stworzony z przez Blokotka